Yurdumuzda dökme demir, çelik, astbestli çimento, plastik, cam elyaflı ve beton boru gibi çeşitli borular içmesu ve atıksu taşıması için kullanılmaktadır. Bütün boru tiplerinin kullanım yerleri, yük taşıma kapasitelerini; hammaddelerinin fiziksel ve kimyasal özelliklerine; akışkanın ve toprağın fiziksel ve kimyasal özelliklerine göre sınırlıdır. Ayrıca sağlık bakımından, hammaddelerin ithal edilmesi veya yetersiz üretilmesi bakımından da kısıtlamalar vardır. Öngerilmeli beton boru bütün kısıtlamalara karşı esneklikle cevap verir. Yüksek basınç ve dolgu yüklerinde, aşırı dış yükte, korozif ortamda, sağlığa zarar vermeden rahatlıkla kullanılır. Öngerilmeli beton boru yapımında su, kırmataş, çimento ve öngerilim çeliği kullanılır. Bir zamanlar ithal edilen öngerilim çeliği de artık yurdumuzda kaliteli ve bol miktarda üretilmektedir. Dolayısıyla Öngerilmeli Beton Boru hammadde girdilerinin rahatlığı ile de ucuz çözümdür. Öngerilmeli beton boru D.S.İ. genel müdürlüğü tarafından Ankara, İstanbul, İzmir ve Samsun'daki tesislerinde kendi kullanımı için üretilmektedir. Şirketimiz ise 1973 yılından bu yana Gaziantep'te kurduğu fabrikasında öngerilmeli beton boru üretmekte ve döşemektedir. Ayrıca borularımız D.S.İ.Gn.Md.lüğü, İller Bankası Gn.MD.lüğü, TCK Gn.Md.lüğü, Belediyeler, Köy Hizmetleri Teşkilatları ve müteahhitler tarafından kullanılmaktadır. Öngerilmeli Beton Boru, suyun basınçlı iletimi için gerçekleştirilmiştir. Aynı zamanda, bilhassa büyük çaplarda, toprak ve trafik yüklerinden gelen yüksek dış kuvvetlere karşı da kullanılır. Endüstriyel ve atık su taşıması için zaten yeterlidir. Standart borular 600mm den 2500 mm'ye kadar iç çapta, 5 m.'ye kadar etkili boy ve 21 ton ağırlığında olabilirler. İç işletme basınçları ise 2000 kPa'a kadar çıkabilir.

Öngerilmeli Beton Boru, bir çekirdek boru ile öngerilim telleri ve üzerine yapılan beton kaplamadan meydana gelir. Çekirdek boru, taşıma ve eğilme mukavemeti için boyuna öngerilmiştir. Bu çekirdek üzerine iç basınç ve dış yüklerden gelen çekme kuvvetlerini karşılamak üzere spiral şeklinde tel sarılmıştır. Bu teller yoğun beton kaplama korunurlar. Üretilen borular için 600 mm'de 3800 kPa ve 2500 mm'de 2200 kPa iç test basıncı uygulanabilir. Aynı çaplarda basınçlı betonarme borular için bu değerler ancak 1000 kPa ve 400 kPa'dır.

Öngerilmeli beton borulusu isale hatları uzun ekonomik hizmet ömürlüdürler. Kullanımda içlerinde nodül birikmesi olmadığından çap küçülmesi, pürüzlülük artması bahis konusu değildir. Bu özellik sayesinde akış karakteristikleri çok az değişir. Beton elektriği taşımadığından elektroliz olayı sonucu elektroliz yoktur. Yıllık bakım masafı çok azdır. İsale hattının işletme bacasına göre projelendirilip imal edildiğinden ayrıca ekonomi sağlar.

Betonda su/çimento oranı 0.4 seviyesindedir. Beton bilinen en verimli sıkıştırma metodu sayesinde yüksek yoğunluk ve geçirimsizliğe sahiptir. Çekirdek borunun bu mukavim cidarı, merkezkaç kuvvet yanında kalıbın ayrıca mihaniki titreşim ve zıplaması ile döndürme milinin uyguladığı baskı beraberliği sonucu oluşur. Betonda tabaka oluşumu, suyun betonu terk etmesi gibi hatalar görülmez.

Rocla patenti ile imal edilen bu borular 1952 yılından beri bütün dünyada güvenle kullanılmaktadır. Boyuna ve enine öngerilim için kullanılan çelik teller 170 kg/mm2 kopma mukavemetine sahip ve bu sınırın %70 - %80 'i arasında kullanma öncesi gerilim verilebilen özel malzemedirler. İmal edilen borular hidrostatik basınç ve dış yük testine tabi tutularak işletme şartlarına uzun yıllar dayanabilmeleri temin edilmektedir.

Borular döşeme sırasında erkek ve dişi uçların birbirine çekilmesiyle birleştirilir. Erkek uçta bir kanal üzerinde yetiştirilen conta, tipine göre kayma ve yuvarlanma sonucu, su sızdırmayan birleşimi mümkün kılar. Aynı zamanda esnek olan bu birleşim özel ara parçasız eğri döşemeyi mümkün kıldığı gibi döşeme sonrası toprak hareketleri için de rezerv sağlar.

Bu flanşlar aynı zamanda öngerilim tellerinin ankraşlanmasında kullanılır. Beton, kalıbın tam formunu alınca makineden alınarak kürlenir. Çekirdek boru daha sonra kalıptan çıkartılarak tel sargı makinesinde çevresinde helezon şeklinde gerilerek tel sarılır. Son işlem olarak torna tipi bir makinede bu tellerin üstü püskürtme usulü ile beton harcı kaplanır ve boru yine kürlenir. Çekirdek borunun kalınlğı, boyuna öngerilim tellerinin çapı ve aralığı ile gerilme miktarı, çevresel tellerin çap ve hatvesi ile gerilim miktarı işletme şartlarına göre proje sonucu tayin edilir.

İsale hatlarındaki iniş-çıkış ve sapmalar için dirsekler ile tahliye, vantuz, muayene bacası, su verme tipinde özel parçalar çelikten yapılır. Bunların uçları da beton borularla aynı formda torna edilmiş olup, montajda farklılık yoktur.

İmalatın her safhasında ve sonrasında çeşitli kontroller yapılıp, kayıt tutularak standart üretim sağlanır. Bu kontroller şunlardır:

• Günlük imalatta çekirdek ve kaplama betonunda alınan örnekler borularla aynı imalat şartlarına tabi tutulduktan sonra silindir testinden geçirilir.

• Günlük imalatta bir boru kaplamayı izleyen ikinci gün su emme deneyine tabi tutulur.

• Kürleme sırasında ısı ve nem miktarları uygun aletlerle kaydedilerek kontrol altında tutulur.

• Boyuna öngerilim tellerindeki gerilme ölçülerek belli seviyede tutulur.

• Enine öngerilim telleri sarılırken gerilme grafikle devamlı kayıt ve kontrol altında tutulur.

• Her boruya işletme basıncının 1.5 katına kadar hidrostatik basınç testi uygulanır.

• Her 100 borudan birisine yükleme testi uygulanır.

• Boyut ve toleranslarda BS.4625 şartmnamesi geçerlidir.

• Her boru için özel kayıt tutulur. Kayıtlarda seri numarası, ana boyutlar, hidrostatik test sonucu, öngerilim çeliğinin miktar ve gerilmesi belirtilir.

Projelendirmede ana prensip, hizmet halinde olabilecek sürekli iç basınç ve dış yükleri en büyük bileşkesinde bile boru çekirdeğindeki çeki gerilmelerine karşı koyabilecek cidar kalınlığı ile boyuna ve çevresel öngerilim tayinidir.

Basınç dalgalanmaları ve trafik yükleri gibi geçici yükler sürekli yüklere eklendiğinde 4000 kPa 'a kadar çeki gerilmelerine müsaade edilebilir.

Genelde, boru hattının iç basınç basamaklarına bölerek emniyeti düşürmeden her kısım için ayrı projelendirme yapılarak gerçek ihtiyaca uygun ekonomik avantaj elde edilir. Mahalli yüksek basınç veya aşırı dış yükleri bulunduğu yerlerde hattın geri kalan kısımının maliyeti etkilenmeden borular daha mukavim yapılır.

Projelendirme boru kütlesi, boru içindeki su kütlesi, sürekli iç basınç, dalgalanma, yataklama ve toprak yükü ile trafik yükü gibi yükler gözönüne alınır. Bir beton boru hattının belli bir yükü taşıması boru mukavemetinden başka, yataklama tarzı ve mesnet yeknesaklığı ile ilgilidir. Yataklama faktörü borunun genişliği ve uzunluğuna göre nasıl konduğuna bağlıdır ve mahalli şartların bilinmesini gerektirir. Mesnet yeknesaklığı ile borunun konacağı çukurun durumuna bağlıdır. Çukur tabanında herhangi bir sert nokta veya yumuşak alan, borunun kiriş davranışı için yetersiz mukavemete sebep olur.

Fabrikamız Gaziantep Organize Sanayi Bölgesinde 85.000 m'lik bir arazi üzerine kurulmuş olup, 10.000 mkapalı alana sahiptir.

Boru yapım makineleri birisi 600 mm ile 1500 mm arasında çalışan, diğeri 1200 mm ile 2500 mm arasında çalışan iki kapasite grubundadır.

Gaziantep fabrikamızda yılında öngerilmeli prefabrik yapı elemanları ve öngerilmeli köprü kirişleri imalatı başlamıştır.

Son derece itinalı bir şekilde yapılan imalat neticesinde mükemmel sonuçlar alınmış ve YÜKSEL kalitesi Köprü kirişi imalatında ve Prefabrik yapı elemanları imalatında damgasını vurmuştur.

Yüksel İnşaat A.Ş.'ne Karkamış Barajı için yapmış olduğumuz Öngerilmeli Beton Kirişleri her türlü testden başarıyla geçmiş DSİ kontrol teşkilatının imalat kalitesi ile beğenisini kazanmıştır.

Aynı şekilde Cemil Özgür firmasına Çamgazi Barajı için yapmış olduğumuz Öngerilmeli Köprü kirişleri de gerek firmanın gerekse DSİ kontrol teşkilatının beğenisini kazanmıştır.